ครั้งแรกในไทย! ปล่อยฉลามเสือดาว 3 ตัวคืนสู่ธรรมชาติ พร้อมเครื่องส่งสัญญาณเสียงติดตามการเคลื่อนที่ ขอความร่วมมือนักดำน้ำ งดสัมผัสหรือเคลื่อนย้ายอุปกรณ์รับสัญญาณเสียงใต้น้ำ

ที่จังหวัดภูเก็ต วานนี้ (16 ต.ค. 2568) โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูประชากรฉลามเสือดาว หรือ โครงการ StAR ประเทศไทย (Stegostoma tigrinum Augmentation and Recovery) ประสบความสำเร็จในการปล่อยฉลามเสือดาว (Stegostoma tigrinum) ซึ่งติดตั้งเครื่องส่งสัญญาณเสียง (Acoustic tag) ติดตามการเคลื่อนที่คืนสู่ธรรมชาติจำนวน 3 ตัว นับเป็นการปล่อยฉลามเสือดาวคืนสู่ธรรมชาติครั้งแรกของประเทศไทย

ฉลามเสือดาวทั้งสามตัว ได้แก่ มาหยา (Maya) , สิมิลัน (Similan) และ จิงเจอร์ (Ginger) ที่เกิดจากความสำเร็จของโครงการเพาะพันธุ์ฉลามเสือดาวของอควาเรีย ภูเก็ต (Aquaria Phuket) ปัจจุบันมีอายุเฉลี่ยหนึ่งปีครึ่งมีความยาวประมาณหนึ่งเมตร ได้รับการอนุบาลโดยเจ้าหน้าที่ดูแลฉลามโครงการ StAR ประเทศไทย เพื่อปรับตัวให้คุ้นเคยกับสภาพแวดล้อมทางทะเลตามธรรมชาติ และฝึกการหาอาหารด้วยตนเองในพื้นที่คอกทะเลบนเกาะไม้ท่อน 

นอกจากนี้ เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมของฉลามเสือดาวก่อนปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ สัตวแพทย์จากกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) และ โอเชียนปาร์ค ฮ่องกง (Ocean Park Hong Kong) พันธมิตรสำคัญของโครงการ ได้ตรวจและประเมินสุขภาพของฉลามเสือดาวทั้งสามตัวอย่างละเอียด ก่อนติดตั้งเครื่องส่งสัญญาณเสียงเพื่อติดตามการเคลื่อนที่และปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ 

โดยเครื่องส่งสัญญาณเสียงนี้ มีอายุการใช้งานเฉลี่ย 5 ปี สามารถส่งสัญญาณเสียงความถี่เฉพาะตัวที่ตรวจจับได้โดยเครื่องรับสัญญาณเสียงใต้น้ำ (Acoustic receiver)

โครงการ StAR ประเทศไทยร่วมกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) และกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (อส.) ติดตั้งเครื่องรับสัญญาณเสียงใต้น้ำบริเวณอ่าวพังงา จํานวน 20 จุด ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดพังงา กระบี่ และภูเก็ต เพื่อประโยชน์ในการติดตามการเคลื่อนที่ฉลามเสือดาว หลังการปล่อยสู่ธรรมชาติ 

พื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นที่ที่อ้างอิงจากข้อมูลโครงการวิทยาศาสตร์พลเมือง ‘Spot the Leopard Shark - Thailand’ ว่าเป็นจุดที่มักพบฉลามเสือดาวและเป็นแหล่งอาศัยสำคัญของฉลามชนิดนี้ เครื่องรับสัญญาณเสียงใต้น้ำถูกติดตั้งครอบคลุมแหล่งดำน้ำที่มีชื่อเสียงในประเทศไทย เช่น หินมูสัง (Shark Point) , กองหินบิดะ , บิดะใน , เกาะพีพีเล และเกาะราชาใหญ่ 

โดยทุกครั้งที่ฉลามที่ติดเครื่องส่งสัญญาณเสียง ว่ายเข้ามาในรัศมี 500 เมตรของเครื่องรับสัญญาณเสียงใต้น้ำ อุปกรณ์จะบันทึกข้อมูลวันที่และเวลาที่ตรวจจับสัญญาณเสียงได้โดยอัตโนมัติ

โครงการ StAR ประเทศไทย ขอความร่วมมือนักดำน้ำ งดสัมผัสหรือเคลื่อนย้ายอุปกรณ์รับสัญญาณเสียงใต้น้ำ อุปกรณ์เหล่านี้มีความปลอดภัย ไม่เป็นอันตราย และมีความสำคัญต่อการวิจัย หากพบอุปกรณ์ที่ชำรุดหรือเสียหาย โปรดแจ้งที่เพจ “Spot the Leopard Shark – Thailand” 

พร้อมกันนี้ ขอเชิญชวนนักดำน้ำร่วมโครงการวิทยาศาสตร์พลเมือง ด้วยการส่งภาพถ่ายหรือวิดีโอของฉลามเสือดาวที่พบในน่านน้ำไทย ผ่านในช่องทางเดียวกัน การมีส่วนร่วมดังกล่าวมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการติดตามระยะยาวของฉลามเสือดาวที่ปล่อยคืนสู่ธรรมชาติและการประเมินแนวโน้มประชากร โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากฉลามที่พบเห็นเป็นหนึ่งในฉลามภายใต้โครงการนี้

ขณะนี้ โครงการอยู่ระหว่างประเมินความสามารถในการดํารงอยู่ของประชากรฉลามเสือดาว (Population Viability Analysis – PVA) โดยข้อมูลดังกล่าว จะถูกนําไปวิเคราะห์ในโมเดลการฟื้นตัวของประชากรเพื่อตรวจสอบความเสี่ยงการสูญพันธุ์ของฉลามชนิดนี้ในประเทศไทย และวางแนวทางอนุรักษ์ เพื่อกำหนดจำนวนฉลามเสือดาวที่จำเป็นสำหรับการปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ และมาตรการติดตามหลังการปล่อย 

ในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้า โครงการจะปล่อยฉลามเสือดาวกลุ่มที่สองกลับคืนสู่ธรรมชาติอย่างเป็นทางการ และจะเริ่มเก็บข้อมูลจากเครื่องรับสัญญาณเสียงใต้น้ำที่ติดตั้งแล้วร่วมกับพันธมิตรภาครัฐ เพื่อติดตามการเคลื่อนที่ของฉลามเสือดาวสามตัวแรก

โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูประชากรฉลามเสือดาว หรือ StAR ประเทศไทย เป็นโครงการระดับนานาชาติ ริเริ่มโดยองค์กร ReShark ร่วมกับภาคีความร่วมมือระดับนานาชาติจากหลายภาคส่วน ทั้งหน่วยงานภาครัฐของไทย ภาคเอกชน และองค์กรอนุรักษ์ ได้แก่ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.), กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช (อส.), กรมประมง (ปม.), อควาเรีย ภูเก็ต (Aquaria Phuket), โรงแรมเกาะไม้ท่อน, องค์กรไวล์ดเอด (WildAid), องค์กรโอเชียน บลู ทรี (Ocean Blue Tree) และนักวิจัยด้านฉลามและกระเบนกลุ่ม Thai Sharks and Rays 

โครงการมีเป้าหมายเพื่ออนุรักษ์และฟื้นฟูประชากรฉลามเสือดาว (Stegostoma tigrinum) สัตว์ป่าคุ้มครองใกล้สูญพันธุ์ของไทย ที่มีบทบาทสำคัญต่อการรักษาความสมดุลของระบบนิเวศแนวปะการัง ด้วยวิธีการเพาะเลี้ยง ปล่อยกลับคืนสู่ธรรมชาติ และดำเนินโครงการอิงหลักวิทยาศาสตร์