รู้จัก “Virtual Bank”ปรากฏการณ์ธนาคาร "ไร้สาขา" พลิกโฉมธุรกรรมการเงินไทย

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา คำว่า "Virtual Bank" หรือธนาคารไร้สาขา อาจฟังดูเป็นเรื่องไกลตัวสำหรับคนไทย แต่เรื่องราวที่ไม่น่าจะเป็นไปได้ ถือกำเนิดขึ้นแล้ว เมื่อธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้มอบใบอนุญาตประกอบกิจการธนาคารพาณิชย์ไร้สาขาใบแรกให้กับ “CLICX” ภายใต้ความร่วมมือของ 3 บริษัทยักษ์ใหญ่ ที่มีฐานข้อมูลและเครือข่ายที่ทรงพลังที่สุดแห่งหนึ่งในประเทศไทย ประกอบด้วย ธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน) หรือ KTB, บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) หรือ AIS และ บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน) หรือ OR โดย “CLICX” จะเปิดให้บริการเต็มรูปแบบภายในเดือนมิถุนายน 2569

การให้บริการธนาคารไร้สาขา ไม่ใช่แค่การอัปเกรดแอปพลิเคชัน เพื่อให้โอนเงินได้เร็วขึ้น หรือปรับหน้าตาแอปฯให้สวยขึ้น แต่กำลังจะล้างภาพจำของอุตสาหกรรมธนาคารไทยไปอีกขึ้น เมื่อโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินถูกยกไปไว้บนโลกดิจิทัลแบบ 100% โดยไม่มีสาขาแม้แต่แห่งเดียว

การปฏิวัติเทคโนโลยีทางการเงินในครั้งนี้ หากจะมองในภาพรวม ถือว่ามีผลดีต่อการเข้าถึงแหล่งเงินทุนของคนไทย โดยเฉพาะกลุ่ม "คนตัวเล็ก" ในสังคม เพราะที่ผ่านมากลุ่มคนเหล่านี้ มักจะถูกปฏิเสธการการเข้าถึงแหล่งเงินทุน เนื่องจากมีรายได้ไม่แน่นอน และไม่มีสลิปเงินเดือน แต่ “CLICX” จะขับเคลื่อนด้วยระบบ AI และนำ "ข้อมูลทางเลือก" เช่น ประวัติการจ่ายค่าโทรศัพท์ตรงเวลาของ AIS หรือพฤติกรรมการใช้จ่ายในชีวิตประจำวันผ่านเครือข่ายของ OR มาประเมินศักยภาพการชำระหนี้ ทำให้คนกลุ่มนี้เข้าถึงสินเชื่อในระบบได้ง่ายขึ้น

และเมื่อ "Virtual Bank" ไม่มีค่าใช้จ่ายในการบริหารสาขา ค่าเช่าพื้นที่ หรือค่าจ้างพนักงานหน้าเคาน์เตอร์ ต้นทุนที่ลดลงมหาศาลนี้ สามารถเปลี่ยนกลับมาเป็น "ดอกเบี้ยเงินฝากที่สูงขึ้น" หรือ "อัตราดอกเบี้ยเงินกู้ที่ถูกลงและเป็นธรรม" แก่ผู้บริโภค

อย่างไรก็ตาม การเกิดขึ้นของ "Virtual Bank" ก็มีหลายฝ่ายมองว่า ยังมีข้อจำกัดและอุปสรรคที่ต้องรับมือ โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุหรือผู้ที่ขาดทักษะด้านเทคโนโลยี การที่ไม่มีสาขาและพนักงานคอยให้คำแนะนำต่อหน้าลูกค้า อาจกลายเป็นปัญหาในการเข้าใช้งาน

นอกจากนี้เมื่อการดำเนินธุรกรรมต่างๆ อยู่บนโลกดิจิทัลแบบ 100% อาจตกเป็นเป้าหมายของกลุ่มมิจฉาชีพทางเทคโนโลยี รวมทั้งปัญหาแอปพลิเคชันล่ม ภัยจากมัลแวร์ หรือการหลอกลวงทางออนไลน์ในรูปแบบต่างๆ และในกรณีที่เกิดปัญหาซับซ้อน เช่นบัญชีถูกระงับโดยมิชอบ หรือระบบขัดข้องระหว่างทำธุรกรรมขนาดใหญ่ การสื่อสารผ่านระบบอัตโนมัติ หรือผ่าน Call Center อาจไม่ตอบโจทย์ความอุ่นใจและรวดเร็วเท่ากับการเดินไปที่สาขาของธนาคาร

เมื่ออิสรภาพทางการเงินที่รุดหน้า และเพื่อรักษาเสถียรภาพและสร้างภูมิคุ้มกันให้แก่ระบบเศรษฐกิจของไทย ทาง ธปท.ได้วางมาตรการกำกับดูแลเชิงรุกอย่างรัดกุม โดยกำหนดชัดเจนว่า “Virtual Bank” จะต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์และมาตรฐานเดียวกับธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิมทุกประการ

นอกจากนี้ ธปท.ยังได้ออกแบบมาตรการกำกับดูแลเพิ่มเติม โดยเฉพาะความเสถียรของระบบไอที ที่มีความสำคัญเป็นอย่างมากของ “Virtual Bank” โดยจะต้องมีระยะเวลาขัดข้องหรือระบบล่ม รวมกันไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อปี และหากเกิดปัญหาระบบล่มขึ้นมา จะต้องกู้คืนระบบให้กลับมาใช้งานได้ตามปกติภายใน 2 ชั่วโมงต่อครั้ง นอกจากนี้จะต้องมีแผนรองรับกรณีระบบล่ม ลูกค้าจะต้องมีช่องทางสำรองในการถอนเงินออกมาได้ทันที

เมื่อโลกดิจิทัลได้ก้าวเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของคนไทยมากขึ้น และการเกิดขึ้นของ "Virtual Bank" ด้านหนึ่งคือโอกาสในการลดความเหลื่อมล้ำและเพิ่มความสะดวกสบายด้วยเทคโนโลยี แต่อีกด้านหนึ่งคือบททดสอบสำคัญของทั้ง “ผู้ให้บริการ” และ “ผู้ใช้บริการ”

โดยผู้ให้บริการจะต้องเน้นความปลอดภัยที่เข้มงวดและสร้างความมั่นใจ ในขณะที่ผู้ใช้บริการก็จะต้องปรับตัวเข้าสู่โลกการเงินดิจิทัลที่ไร้รอยต่ออย่างแท้จริงเช่นกัน

ซึ่งหากทั้งสองฝ่ายผสาน “ความเชื่อมั่น” เข้ากับการใช้ “นวัตกรรม” ได้สำเร็จ สมการนี้ก็จะกลายเป็นกุญแจสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากของไทย ให้ทะยานไปพร้อมกับนวัตกรรมการเงินแห่งอนาคตได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนต่อไป.